بیلیارد یک ورزش با تحرک کم است که افراد در هر سن‌وسالی می‌توانند آن را انجام دهند. بازی بیلیارد روی میز انجام می‌شود و هدف کلی آن ضربه زدن با چوب به توپ است که در چندین رشته و میزهای مختلف از نظر ابعاد و شکل انجام می‌شود.

اگر بخواهیم به زبان ساده گروه‌های مختلف بازی‌های بیلیارد را توضیح دهیم، باید گفت بازی بیلیارد دو زیر مجموعه اصلی دارد. با توجه به قوانین و نوع بازی، شما می‌توانید هرکدام که می‌خواهید، یاد گرفته و از اجرای آن لذت ببرید. دو رشته ورزشی بیلیارد عبارت‌ هستند از پول و اِسنوکِر. این دو رشته هرکدام جذابیت‌های خاص خود را دارند. در ادامه هر دو را به طور کامل مورد بررسی قرار می‌دهیم. پس با کاغذرنگی همراه باشید تا با این بازی جذاب آشنا شوید.

بازی بیلیار وتوضیحات آن

تاریخچه بازی بیلیارد

عبارت بیلیارد از زبان فرانسوی و از کلمه بیلارت به معنی یک نوع چوب محکم و از کلمه بایل به معنی یک نوع توپ گرفته شده است.

تاریخچه این بازی بسیار مفصل و غنی است که به گوشه‌ای از آن می‌پردازیم. پیش از قرن پانزدهم میلادی این بازی روی چمن و مانند بازی کروکت (نوعی بازی با گوی و حلقه) انجام می‌شد، اما این نوع بازی مدت زیادی دوام نیاورد. بنابراین بیلیارد در محیط سرپوشیده روی میز با پوشش سبز رنگ مشابه چمن، ادامه پیدا کرد.  اولین میزهای این بازی در واقع یک حاشیه ساده اطراف میز بودند. همچنین اوایل به توپ‌ها هم ضربه‌ای وارد نمی‌شد، بلکه با هل دادن توپ‌ها بازی پیش رفت.

هنگام بازی، با قرار گرفتن توپ کنار باند میز، ضربه زدن به توپ با نوک پهن چماق بسیار دشوار بود. به همین دلیل بازیکن‌ها در این مواقع چماق را وارنه کرده و با دسته آن به توپ ضربه می‌زدند. این امر باعث شد چوب‌های بیلیارد به صورت نازک‌تر و بلندتر ساخته شوند، تا شکل چوب‌های امروزی درآیند.

تاریخچه بازی بیلیارد

پیشرفت بازی بلیارد

در سال 1829 چوب‌های بیلیادر به صورت دو تکه بود و سطح میزها از سنگ ساخته می‌شد. این شیوه بازی تا ده سال ادامه داشت، سپس در سال 1839 گویدر توده کائوچو را کشف کرد و تا سال 1845 از آن برای ساخت گوشه‌های میز استفاده کرد. در سال 1850 میز به شکل استاندارد امروزی درآمد.

بازی بیلیارد توسط روس‌ها و انگلیسی‌‌‌ها به ایران وارد شد. تا قبل از سال 1342 بیلیادر توسط افراد خاصی مانند بازنشستگان ارتش، هنرمندان و نظامیان انجام می‌شد، اما از آن سال به بعد، افراد عادی در کلوپ‌ها و مکان عمومی نیز این بازی را تجربه کردند.

اصطلاحات بازی بیلیارد

باند: به دیواره‌های داخلی میز بیلیارد باند گفته می‌شود. این اصطلاح در هر دو رشته بازی یکی است.

پاکت: به حفره‌های میزهای بیلیارد اصطلاحا پاکت گفته می‌شود. تعداد پاکت‌ها روی میز شش عدد است. چهار عدد از آن ها در گوشه‌های میز و دو عدد هم وسط باندهای طولی قرار می‌گیرند. به چهار پاکت گوشه‌های میز وگل و به دو پاکت وسط میز سُردی گفته می‌شود.

کیوبال: به توپ سفیدی که با چوب به آن ضربه وارد می‌شود تا به توپ‌های دیگر برخورد کند، کیوبال گفته می‌شود.

شار: به توپ‌های رنگی که هدف بازی پاکت کردن آن‌هاست، شار گفته می‌شود.

شارون: فرض کنید شما قصد پاکت کردن شار شماره یک را دارید، پس از ضربه به کیوبال، کیوبال به توپ شماره سه برخورد می‌کند؛ سپس توپ سه با برخورد به توپ یک باعث پاکت شدن آن می‌شود. به این عمل شارون گفته می‌شود. این عمل می‌تواند به طور اتفاقی یا کاملا حرفه‌ای رخ دهد.

پیتوک: مجموعه خطاهای بازی بیلیارد را پیتوک می‌نامند.

شکستن: در شروع بازی‌های بیلیارد پول توپ‌ها به صورت مثلثی شکل در قسمت پایین میز چیده می‌شوند. در قسمت بالای میز بازیکن با چوب به کیوبال ضربه‌ای قدرتی وارد می‌کند تا توپ‌ها روی میز پخش شوند. به این حرکت شکستن می‌گویند.

ماکس: اگر شار حریف یا توپ ایت‌بال (مشکی) مانع برخورد کیوبال با توپ هدف بازیکن باشد، اصطلاح ماکس استفاده می‌شود. بازیکن برای خارج شدن از حالت ماکس باید از باند‌ها استفاده کند.

دوبل: اگر برای پاکت کردن یک شار از باند استفاده شود، به این حرکت دوبل گفته می‌شود.

بازی بیلیارد

آشنایی با دو رشته بازی بیلیارد

همان‌طور که گفته شد این بازی دو رشته ورزشی اصلی به نام‌های پول و اسنوکر دارد که در ادامه به توضیح آن‌ها می‌پردازیم.

بازی بیلیارد پول (POOL)

بازی پول در سه حالت بازی ایت‌بال، ناین‌بال و تن‌بال انجام می‌شود. این بازی‌ها از نظر کلیات مشابه بوده و از نظر قوانین بازی با هم تفاوت دارند. با توجه به اینکه بازی‌های ایت‌بال و ناین‌بال بیشتر رواج دارند، در ادامه به معرفی آن‌ها می‌پردازیم.

بازی بیلیارد به سبک ایت‌بال

بازی ایت‌بال 16 توپ دارد که فهرست کامل آن توپ کیوبال (سفید)، تک رنگ، دو رنگ و توپ ایت‌بال (سیاه) را در بر می‌گیرد. تمام توپ‌ها به جز توپ کیوبال در قسمت پایین میز، با استفاده از مثلت چیده می‌شود. توپ کیوبال هم در قسمت بالای میز قرار می‌گیرد.

پس از چیدمان توپ‌ها در یک چهارم آخر میز باید توپ سفید را در یک چهارم اول میز قرار دهید. هنگام شروع بازی با یک ضربه محکم مثلث را شکسته و توپ‌ها پخش می‌شوند. اگر هنگام عمل شکستن کم‌تر از چهار توپ با باند‌ها برخورد کند، شکستن تکرار خواهد شد. شما می‌توانید توپ کیوبال را در هر نقطه از یک چهارم اول که می‌خواهید قرار دهید و عمل شکستن را انجام دهید.

اگر پس از عمل شکستن توسط یک بازیکن حداقل یک شار پاکت شود، دوباره نوبت ضربه زدن با اوست . اما در صورتی که هنگام شکستن توپی پاکت نشود، نوبت بازیکن دوم خواهد بود. بعد از شکستن اولین بازیکنی که شاری را با اعلام پاکت مورد نظر پاکت کند، آن نوع از شار که پاکت شده متعلق به آن بازیکن است.

بازی بیلیارد ایت بال

توضیحات کلی درباره بیلیارد ایت‌بال

  1. اگر هنگام عمل شکستن توپ کیوبال پاکت شود، بازیکن دوم می‌تواند توپ را در هر نقطه از یک چهارم که می‌خواهد قرار داده و به بازی ادامه دهد.
  2. در صورتی که موقع شکستن، توپ ایت بال پاکت شود، بازی از اول آغاز می‌شود.
  3. پس از تعیین نوع توپ‌ها، هر بازیکن باید سعی کند همه شارهای خود را پاکت کرده و در آخر توپ ایت بال را نیز پاکت کند.
  4. هر بازیکن قبل از ضربه باید شار و  پاکت موردنظر خود را اعلام و بعد ضربه را آغاز کند.
  5. اگر شار وارد پاکتی غیر از پاکت اعلام شده شود، بازیکن بازی را باخته است.
  6. اگر بازیکن هر خطایی هنگام ضربه به ایت بال مرتکب شود، بازنده بازی است.

همچنین اگر توپ کیوبال به توپ موردنظر شما برخورد نکند، توپ کیوبال داخل پاکت رود یا دست بازیکن به توپی برخورد کند، پیتوک است. در همه نکات ذکر شده بازیکن مقابل می‌تواند توپ کیوبال را برداشته و در هر نقط‌ ای از میز که می‌خواهد قرار دهد و ضربه بزند.

قوانین بازی بیلیارد

بازی بیلیارد به سبک ناین‌بال

این بازی نیز تقریبا شبیه به بازی ایت بال است، اما قوانین متفاوتی دارد. در بازی ناین‌بال کلا دو دسته توپ وجود دارد. توپ شماره یک تا نه و توپ کیوبال و مفهوم تک رنگ یا دو رنگ در ناین‌بال معنی ندارد. 9 عدد توپ در یک مثلث کوچک و در یک چهارم اول میز قرار می‌گیرد، توپ کیوبال هم در قسمت یک چهارم آخر میز قرار خواهد گرفت و یکی از بازیکن‌ها عمل شکستن را انجام می‌دهد.

تمامی پیتوک‌های این بازی با ایت‌بال یکی است، با این تفاوت که باید به صورت پشت سرهم توپ‌ها را پاکت کنید. یعنی از توپ یک شروع کرده تا توپ نه به صورت پی‌درپی درون پاکت قرار گیرد تا شما برنده بازی باشید.

نکته بسیار جذاب این بازی این است که مثلا بازیکن اول به صورت پی‌در‌پی هشت توپ را پاکت کرده و با یک اشتباه نوبت بازیکن شماره دو می‌شود. او نیز یک توپ باقی‌مانده را پاکت می‌کند و پیروز بازی می‌شود.

بازی بیلیارد ناین بال

وسایل دو بازی بیلیارد رشته پول (pool)

برای انجام این بازی به تجهیزات و وسایل مختلفی نیاز دارید که در اینجا به آن‌ها اشاره کرده‌ایم.

میز بیلیارد پول

رنگ میز بیلیارد پول معمولا سبز است، اما از رنگ آبی نیز برای آن استفاده می‌شود. طول میز پول باید 3569 میلی‌متر و عرض آن 1778 میلی‌متر از لبه باند باشد. ارتفاع میز از لبه باند تا روکش میز حداقل 851 میلی‌متر و حداکثر 876 میلی‌متر است. ابعاد دهانه پاکت‌ها بر اساس الگوی فدارسیون حرفه‌ای جهانی است.

چوب‌های ویژه بیلیارد پول

در این دو بازی از چوب‌هایی با طول 1.5 متر و وزن بین 500 تا 610 گرم استفاده می‌شود. اغلب دسته‌های این بازی از جنس چوب و به صورت یک یا دو تکه ساخته می‌شوند. نوک چوب‌ها هم یک پوشش از جنس چرم یا فوم دارد تا زمان ضربه به توپ نلغزد.

چوب بازی بیلیارد

توپ‌های بیلیارد

قطر توپ‌ها حدودا 62 میلی‌متر و وزن آن‌ها بین 210 تا 220 گرم است. به جز توپ کیوبال و ایت‌بال دو دسته توپ با دو طرح مختلف در این بازی وجود دارد که هر گروه از آن‌ها به یکی از بازیکن‌ها تعلق خواهد داشت.

بازی بیلیارد

مثلث

وسیله‌ای که برای چیدمان توپ‌ها در اول هر بازی استفاده می‌شود. اندازه این مثلث با توجه به بازی ایت‌بال و ناین‌بال متغیر است.

رِست

رست وسیله‌ای تقریبا مانند چوب بازی بیلیارد است که در نوک آن یک سر ضربدری با جنس فلز یا پلاسیتک وجود دارد. رست در مواقعی که بازیکن نتواند از دست تیکه‌گاه برای ضربه زدن استفاده کند، به کار می‌آید. (در بازی‌های پول از رست معمولی استفاده می‌شود) از رست‌های اسپایدر که به شکل انگشتان دست است در بازی اسنوکر استفاده می‌شود.

بازی بیلیارد

بازی بیلیارد اسنوکر (Snooker)

بدونه شک زیباترین بازی بیلیارد، بازی اسنوکر است؛ زیرا این بازی هیجانات و قوانین خاص خود را داشته و نسبت به بازی‌های رشته pool  سخت‌تر است. همچنین وسایل این بازی با تجهیزات بازی pool از لحاظ اندازه تفاوت دارند. میز بازی اسنوکر تقریبا دو برابر میز رشته‌های پول است، دهانه‌ پاکت‌های این بازی کمی کوچک‌تر از دهانه پاکت‌های میز pool هستند که بازی را برای بازیکن‌ها کمی سخت‌تر و جذاب‌تر می‌کند. البته شارهای این بازی نیز  از شارهای رشته pool کوچک‌تر هستند. این بازی چوب‌های بلندتری دارد که سر آن‌ها باریک‌تر است و ضربه زدن با آن‌ها باید بسیار دقیق باشد.

توپ‌های بازی بیلیارد

چیدمان توپ‌های بازی اسنوکر

تعداد توپ‌های این بازی 22 عدد است که شامل 15 عدد توپ قرمز، 6 عدد توپ رنگی و یک توپ کیوبال می‌شود. ویژگی این بازی که تاثیر به‌سزایی در جذابیت آن دارد، امتیازی بودن آن است. در بیلیارد مدل اسنوکر هر توپ ارزش و امتیاز خاص خود را دارد.

بازی بیلیارد اسنوکر

امتیاز توپ‌ها در بازی

  • توپ‌های قرمز هر کدام یک امتیاز
  • توپ زرد دو امتیاز
  • سبز سه امتیاز
  • قهوه‌ای چهار امتیاز
  • آبی پنج امتیاز
  • صورتی شش امتیاز
  • سیاه هفت امتیاز

هدف بازی

  1. اولین ضربه بازیکن باید به سمت یک توپ قرمز باشد.
  2. ترتیب بازی به صورت امتیازی است و هر فردی در آخر بیشترین امتیاز را کسب کند، برنده بازی است.
  3. جمع امتیاز کل شارهای روی میز 147 است .
  4. اگر توانستید یک توپ قرمز را پاکت کنید، ضربه بعدی شما می‌تواند با انتخاب دلخواه یکی از توپ‌ها رنگی باشد.
  5.  اگر ضربه دوم بازیکن ‌هم پاکت شد، امتیاز توپی برای آن اعمال می‌شود و دوباره باید یک توپ قرمز را انتخاب و پاکت کند. تا زمانی که توپ قرمز روی میز وجود دارد، هر توپ رنگی‌ که پاکت شود، دوباره به جای خود روی میز بازمی‌گرد. این عمل تا زمانی ادامه دارد که همه توپ‌های قرمز تمام شود.
  6. بعد از اتمام توپ‌های قرمز، به ترتیب توپ‌ زرد، سبز، قهوه‌ای، آبی، صورتی و مشکی پاکت می‌شود. در آخر کسی که بیشترین امتیاز را کسب کرده برنده بازی است.

اصطلاحات اسنوکر

پات: همان پاکت کردن توپ است که این کلمه در بازی اسنوکر استفاده می‌شود.

فول (خطا): کار خلاف قوانین انجام دادن.

توپ on: همان توپ‌ هدف. توپی است که می‌خواهید با کیوبال آن را مورد هدف قرار دهید.

در آخر باید گفت بازی بیلیارد با همین محدودیت و قوانین به یکی از بهترین و جذاب‌ترین بازی‌های گروهی و چند نفره تبدیل شده است. در صورتی که این بازی را قبلا تجربه نکرده‌اید، پیشنهاد می‌کنیم حتما آن را امتحان کنید. همچنین اگر  به بازی‌ها و تفریحاتی در این سبک علاقه دارید، حتما نگاهی هم به نوع تفریح اسکی داشته باشید.